ಕೊಲ್ಲೂರಿನ ಮೂಕಾಂಬಿಕಾ ದೇವಿ ದೇವಸ್ಥಾನವು ಕರ್ನಾಟಕ ಮತ್ತು ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿನ ಜನರಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತಿರುವ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪೂಜಾ ಸ್ಥಳಗಳ ಪೈಕಿ ಒಂದೆನಿಸಿದೆ..
ಸೌಪರ್ಣಿಕಾ ನದಿಯ ದಂಡೆಗಳು ಮತ್ತು ಸೊಂಪಾಗಿ ರಸಭರಿತವಾಗಿರುವ ಹಸಿರು ಹುಲ್ಲಿನಿಂದಾವೃತವಾದ ಕೊಡಚಾದ್ರಿ ಬೆಟ್ಟದಿಂದ ಸಾದರಪಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ಚಿತ್ರಸದೃಶ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ಮಂಗಳೂರಿನಿಂದ ೧೪೭ ಕಿ.ಮೀ.ಗಳಷ್ಟು ಅಂತರದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿರುವ ಈ ದೇವಸ್ಥಾನವು ಪ್ರತಿವರ್ಷವೂ ಲಕ್ಷಗಟ್ಟಲೆ ಯಾತ್ರಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತದೆ.
ಮೂಕಾಂಬಿಕಾ ದೇವಿ ದೇವಸ್ಥಾನವು ಉಡುಪಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಬೈಂದೂರು ತಾಲೂಕಿನ ಕೊಲ್ಲೂರಿನಲ್ಲಿದೆ. ಕೊಲ್ಲೂರು ಮೂಕಾಂಬಿಕಾ ದೇವಸ್ಥಾನವು ಕರ್ನಾಟಕದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ದೇವಾಲಯವಾಗಿದೆ. ಪರಶುರಾಮನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ ಮೋಕ್ಷದ ಏಳು ವಾಸಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಒಂದು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಈ ದೇವಾಲಯವು ಕಲೆ ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ ಸಮರ್ಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮೂಕಾಂಬಿಕಾ ದೇವಿಯನ್ನು ಮಾತು ಮತ್ತು ಅಕ್ಷರಗಳ ದೇವತೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ದೇವಿಯ ವಿಗ್ರಹವನ್ನು “ಪಂಚಲೋಹಾ” (ಐದು ಲೋಹಗಳು) ಬಳಸಿ ತಯಾರಿಸಲಾಗಿದೆ ಅವುಗಳೆಂದರೆ – ಚಿನ್ನ, ಬೆಳ್ಳಿ, ತಾಮ್ರ, ಕಬ್ಬಿಣ ಮತ್ತು ಸೀಸ.
ಕೊಲ್ಲೂರು ಮೂಕಂಬಿಕಾ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಮಹಾನ್ ತತ್ವಜ್ಞಾನಿ ಮತ್ತು ದೇವತಾಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಆದಿ ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರು ವಹಿಸಿದ್ದರು ಎಂದು ಕಥೆ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಅವರು ಅದ್ವೈತ ವೇದಾಂತವನ್ನು ವಿವರಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಅವರು ದಶಾನಮಿ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಸಂಸ್ಥಾಪಕರಾಗಿದ್ದರು.
ಕೊಲ್ಲೂರು ಮೂಕಾಂಬಿಕಾ ದೇವಸ್ಥಾನವು 1200 ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದಿನ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ದೇವಾಲಯವು ಅನೇಕ ಜನರ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿತು. ಸ್ಥಳೀಯ ರಾಜರಲ್ಲದೆ, ಕೆಳದಿ ರಾಜವಂಶದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ರಾಜರಾದ ಶಂಕಣ್ಣ ನಾಯಕ ಮತ್ತು ಶಿವಪ್ಪ ನಾಯಕರು ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಉದಾರವಾಗಿ ದೇಣಿಗೆ ನೀಡಿದ್ದರು ಮತ್ತು ನವೀಕರಣಗಳನ್ನು ಸಹ ಮಾಡಿದ್ದರು.
ಆದಿ ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರು ಸರಸ್ವತಿ ದೇವಿಯ ಮಹಾನ್ ಭಕ್ತ. ಒಂದು ದಿನ, ಅವರ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಸಂತಸಗೊಂಡ ದೇವಿಯು ಅವರ ಮುಂದೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡು ಅವರಲ್ಲಿ ಒಂದು ದೇವಾಲಯವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವಂತೆ ಕೇಳಿಕೊಂಡಳು. ಆಗ ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರು ದೇವಾಲಯದ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಕೇರಳದತ್ತ ಸಂಚರಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದರು. ಆದರೆ ದೇವಿ ಒಂದು ಷರತ್ತಿನೊಂದಿಗೆ ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರರೊಂದಿಗೆ ಬರಲು ಒಪ್ಪಿಗೆ ನೀಡಿದಳು. ನೀವು ಕೇರಳಕ್ಕೆ ಹೋಗುವಾಗ ನಾನು ನಿನ್ನನ್ನು ಹಿಂಬಾಲಿಸುತ್ತೇನೆ ಆದರೆ ನೀನು ಯಾವ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ನನ್ನನ್ನು ಹಿಂದಿರುಗಿ ನೋಡುತ್ತೀಯೋ ಆ ಸ್ಥಳದ್ಲಲೇ ನಾನು ನೆಲೆನಿಲ್ಲುತ್ತೇನೆಂದು ಹೇಳಿ ಹಿಂಬಾಲಿಸಲು ಆರಂಭಿಸುತ್ತಾಳೆ.
ಆದಿ ಶಂಕರರು ಮುಂದೆ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದರು ಮತ್ತು ದೇವಿಯು ಅವರ ಹಿಂದೆ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಯದ ನಂತರ, ದೇವಿ ತನ್ನೊಂದಿಗೆ ಬರುತ್ತಿದ್ದಾಳೆಯೇ ಎಂದು ಪರೀಕ್ಷಿಸಲು ಹಿಂದಿರುಗಿ ನೋಡುತ್ತಾರೆ. ದೇವಿ ಅವರನ್ನು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಹಿಂಬಾಲಿಸುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡು ಅವರು ಸಂತೋಷಪಟ್ಟರು, ಆದರೆ ಅವರು ಹಿಂದಕ್ಕೆ ತಿರುಗಿದ ಕ್ಷಣದಿಂದ ದೇವಿ ಸರಸ್ವತಿಯು ಶಂಕರರನ್ನು ಹಿಂಬಾಲಿಸಲು ನಿರಾಕರಿಸಿದಳು. ಅವಳು ಹಾಕಿದ ಷರತ್ತಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ. ನಂತರ ಅವಳು ತನ್ನ ವಿಗ್ರಹವನ್ನು ಕೊಲ್ಲೂರಿನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಸೂಚಿಸಿದಳು. ಆದಿ ಶಂಕರರು ತನ್ನ ತಪ್ಪನ್ನು ಕ್ಷಮಿಸಿ ತನ್ನೊಂದಿಗೆ ನಡಿಗೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಬೇಕೆಂದು ಅವಳಲ್ಲಿ ಮನವಿ ಮಾಡಿದರು. ಅಂತಿಮವಾಗಿ, ದೇವಿ ಶಂಕರರ ಮಾತಿಗೆ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡು ಆತನನ್ನು ಹಿಂಬಾಲಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಅವರು ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಚೊಟ್ಟಾನಿಕ್ಕಾರ ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಯಾದಳು ಆದರೆ ಮಧ್ಯಾಹ್ನದ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಕೊಲ್ಲೂರು ದೇವಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಮರಳುತ್ತೇನೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದಳು.
ಕೌಮಾಸುರ ಎಂಬ ರಾಕ್ಷಸನನ್ನು ದೇವಿಯಿಂದ ಕೊಲ್ಲಲಾಯಿತು ಎಂದು ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪುರಾಣ ಕಥೆ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಕೌಮಾಸುರನು ಕೆಲವು ಶಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಲು ತೀವ್ರ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿದ್ದನು, ಅದು ಅವನನ್ನು ಶಕ್ತಿಯುತ ಮತ್ತು ಅಜೇಯನನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಪಾರ್ವತಿ ದೇವಿಯು ಅವನ ದುಷ್ಟ ಉದ್ದೇಶಗಳನ್ನು ಗ್ರಹಿಸಿ ಆತನಿಗೆ ಮಾತು ಬಾರದಂತೆ ಮಾಡುತ್ತಾಳೆ. ಈ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ, ಕೌಮಾಸುರನನ್ನು ಮೂಕಾಸುರ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಯಿತು.
ಮೂಕಾಸುರ ತನ್ನ ಮೊಂಡುತನವನ್ನು ದುಷ್ಟ ಕೆಲಸವನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಲಿಲ್ಲ. ಅಲ್ಲಿನ ಜನರಿಗೆ ತೊಂದರೆಯ ಮೇಲೆ ತೊಂದರೆ ನೀಡಲು ಆರಂಭಿಸಿದನು. ಇದನ್ನು ಸಹಿಸಲಾರದೆ ತಾಯಿ ಪಾರ್ವತಿಯು ಶಕ್ತಿಯುತ ರೂಪವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡು ಆತನನ್ನು ಸಂಹಾರ ಮಾಡುತ್ತಾಳೆ. ಅವನನ್ನು ಕೊಂದ ನಂತರ, ಪಾರ್ವತಿಯನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಮೂಕಾಂಬಿಕಾ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಯಿತು. ಕೊಲ್ಲೂರಿನಲ್ಲಿರುವ ದೇವಿಯನ್ನು ದೇವಿ ಮೂಕಾಂಬಿಕಾ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಕೊಲ್ಲೂರು ಮೂಕಾಂಬಿಕಾ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದಲೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಚಿತ್ರಮೂಲಂ ಮತ್ತು ಅಂಬಾವನಂ ಎಂಬುದು ಆದಿಶಂಕರರು ಧ್ಯಾನ ಮಾಡಿದ ಸ್ಥಳಗಳು, ಮತ್ತು ಇವು ಕೊಡಚಾದ್ರಿ ಬೆಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿವೆ. ಅನೇಕ ಪ್ರಾಚೀನ ಹಿಂದೂ ರಾಜರು ಈ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಪೂಜಿಸಿದರು. ಮತ್ತು ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದ ಅಮೂಲ್ಯವಾದ ಸಂಪತ್ತು ಇಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದಿದೆ.
18ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡಿದಾಗ, ಕೋಟಿ ಕೋಟಿ ಮೌಲ್ಯದ ಚಿನ್ನ, ಬೆಳ್ಳಿ ಮತ್ತು ರತ್ನಗಳನ್ನು ದಾಳಿಕೋರರು ಕಸಿದುಕೊಂಡರು ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ.
ದೇವಾಲಯದ ಮಹತ್ವ :
ಕೊಲ್ಲೂರು ಮೂಕಾಂಬಿಕಾ ದೇವಿ ಎಂಬುದು ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಗಳ ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತೆ ಮತ್ತು ರಕ್ಷಕಿ ಆದಿ ಲಕ್ಷ್ಮಿಯ ರೂಪ. ಈ ದೇವಾಲಯವು ಅನೇಕ ಶತಮಾನಗಳಿಂದ ಶಕ್ತಿ ಪೂಜೆಯ ಸ್ಥಳವಾಗಿತ್ತು. ಇಲ್ಲಿನ ದೇವಿಯನ್ನು ವಾಗ್‌ದೇವಥಾ (ಮಾತು ಮತ್ತು ಅಕ್ಷರಗಳ ದೇವತೆ) ಎಂದು ಪೂಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪಾರ್ವತಿ ದೇವಿಗೆ ಅರ್ಪಿತವಾದ ಏಕೈಕ ದೇವಾಲಯ ಇದಾಗಿದೆ.
ದೇವಿಯನ್ನು ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಶಿವ ಎರಡರ ಸಮ್ಮಿಲನವಾದ ಜ್ಯೋತಿರ್-ಲಿಂಗ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ಈ ದೇವಾಲಯವು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಶಕ್ತಿ ಪೂಜೆಯ ಪ್ರಮುಖ ತಾಣವಾಗಿದೆ.
ಇಲ್ಲಿ ದೇವಿಯನ್ನು ಪಾರ್ವತಿ, ಸರಸ್ವತಿ ಮತ್ತು ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಎಂದು 3 ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಪೂಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗದ ಬಲ ಅರ್ಧವು ಬ್ರಹ್ಮ, ವಿಷ್ಣು ಮತ್ತು ಶಿವನನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ. ಎಡ ಅರ್ಧವು ಪಾರ್ವತಿ, ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಮತ್ತು ಸರಸ್ವತಿ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ದೇವಾಲಯವು ಕರ್ನಾಟಕದ 7 ಮುಕ್ತಿ ಯಾತ್ರಾ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಪಂಚಮುಖ (ಐದು ಮುಖದ) ಗಣೇಶನ ಅಪರೂಪದ ಶಿಲ್ಪ ಇಲ್ಲಿದೆ. ಸೌಪರ್ಣಿಕಾ ನದಿಯ ದಡದಲ್ಲಿರುವ ಗರುಡ ಗುಹೆ ದೇವಿಯನ್ನು ಮೆಚ್ಚಿಸಲು ಸುಪರ್ಣ (ಗರುಡ) ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿದ ಸ್ಥಳವೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ.
ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ವಾರ್ಷಿಕ ಹಬ್ಬವನ್ನು ನವರಾತ್ರಿ ಹಬ್ಬದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ದೇವಿಯ ಜನ್ಮದಿನವಾದ ಮೂಲ ನಕ್ಷತ್ರ ದಿನದಂದು ಫಲ್ಗುಣ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ (ಮಾರ್ಚ್-ಏಪ್ರಿಲ್), ಹೆಚ್ಚಿನ ಜನಸಮೂಹವು ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುತ್ತದೆ. ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿದಿನ ತ್ರಿಕಾಲ ಪೂಜೆ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬೆಳಗ್ಗೆ 5:00 ಗಂಟೆಗೆ ನಿರ್ಮಾಲಯ ಪೂಜೆ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಜನರು ಸ್ವಯಂಭು ಲಿಂಗವನ್ನು ನೋಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.
ದೇವಿಯ ವಿಗ್ರಹವನ್ನು ‘ಶ್ರೀ ಚಕ್ರ ಯಂತ್ರ’ ದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ದೇವಿಯ ಅತ್ಯಂತ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ರೂಪ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಮಾಡುವ ಆಚರಣೆಗಳು ಆದಿಶಂಕರರು ರೂಪಿಸಿದ ವಿಜಯಾಗಮ ಪದ್ಧತಿಯ ಪ್ರಕಾರ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಗರ್ಭಗುಡಿಯ ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಶಂಕರ ಪೀಠವಿದೆ. ಮೂಕಾಂಬಿಕಾ ದೇವಿಯನ್ನು ಪೂಜಿಸುವುದರಿಂದ ಧೈರ್ಯ, ಬುದ್ಧಿವಂತಿಕೆ ಮತ್ತು ಸಂಪತ್ತನ್ನು ದಯಪಾಲಿಸುತ್ತದೆ.
