ವ್ಯಾಯಾಮ ಮಾಡುವುದು ದೈಹಿಕ ಆರೋಗ್ಯವನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಅತ್ಯಂತ ಮುಖ್ಯ. ಆದರೆ ವ್ಯಾಯಾಮದ ನಂತರ ಹೃದಯ ಬಡಿತವು ಎಷ್ಟು ವೇಗವಾಗಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಮರಳುತ್ತದೆ ಎಂಬುದೂ ಆರೋಗ್ಯದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿದೆ. ಹೃದಯ ಬಡಿತದ ಚೇತರಿಕೆ (Heart Rate Recovery – HRR) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ಹೃದಯದ ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ದೈಹಿಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಕುರಿತು ಕೆಲವು ಉಪಯುಕ್ತ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.
ವ್ಯಾಯಾಮ ಮಾಡುವಾಗ ಸ್ನಾಯುಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಆಮ್ಲಜನಕವನ್ನು ಪೂರೈಸಬೇಕಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಹೃದಯವು ವೇಗವಾಗಿ ಬಡಿಯುತ್ತದೆ. ವ್ಯಾಯಾಮವನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿದ ಬಳಿಕ ದೇಹವು ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಮರಳುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಹೃದಯ ಬಡಿತವೂ ಕ್ರಮೇಣ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ವ್ಯಾಯಾಮದ ನಂತರ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಹೃದಯ ಬಡಿತವು ಎಷ್ಟು ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಅಳೆಯುವುದೇ ಹೃದಯ ಬಡಿತದ ಚೇತರಿಕೆ.
ಹೃದಯ ಬಡಿತದ ಚೇತರಿಕೆಯನ್ನು ಅಳೆಯುವುದು ಹೇಗೆ?
ಹೃದಯ ಬಡಿತದ ಚೇತರಿಕೆಯನ್ನು ಅಳೆಯಲು ವ್ಯಾಯಾಮ ಮುಗಿಸಿದ ತಕ್ಷಣದ ಹೃದಯ ಬಡಿತವನ್ನು ಮತ್ತು ಒಂದು ನಿಮಿಷದ ನಂತರದ ಹೃದಯ ಬಡಿತವನ್ನು ಹೋಲಿಕೆ ಮಾಡಬಹುದು. ಈ ಎರಡು ಅಳತೆಗಳ ನಡುವಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸವೇ ಹೃದಯ ಬಡಿತದ ಚೇತರಿಕೆಯ ಪ್ರಮಾಣವಾಗಿದೆ.
ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ವ್ಯಾಯಾಮ ಮುಗಿಸಿದ ತಕ್ಷಣ ನಿಮ್ಮ ಹೃದಯ ಬಡಿತ ನಿಮಿಷಕ್ಕೆ 150 ಬಾರಿ ಇದ್ದು, ಒಂದು ನಿಮಿಷದ ನಂತರ ಅದು 125ಕ್ಕೆ ಇಳಿದಿದೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸೋಣ. ಆಗ ಹೃದಯ ಬಡಿತದ ಚೇತರಿಕೆಯ ಪ್ರಮಾಣ 25 ಬಡಿತಗಳಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಅಂದರೆ, ಒಂದು ನಿಮಿಷದಲ್ಲಿ ಹೃದಯ ಬಡಿತವು ನಿಮಿಷಕ್ಕೆ 25 ಬಡಿತಗಳಷ್ಟು ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ.
ಹೃದಯ ಬಡಿತವನ್ನು ಕೈಮಣಿಯಲ್ಲಿರುವ ನಾಡಿಯನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸುವ ಮೂಲಕ ಲೆಕ್ಕ ಹಾಕಬಹುದು. ಇದಲ್ಲದೆ, ಹೃದಯ ಬಡಿತವನ್ನು ಅಳೆಯುವ ಸ್ಮಾರ್ಟ್‌ವಾಚ್ ಅಥವಾ ಇತರ ಸೂಕ್ತ ಸಾಧನಗಳನ್ನೂ ಬಳಸಬಹುದು. ಅಳತೆ ಮಾಡುವಾಗ ವ್ಯಾಯಾಮದ ತೀವ್ರತೆ, ವ್ಯಾಯಾಮ ನಿಲ್ಲಿಸಿದ ನಂತರ ಅನುಸರಿಸುವ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ವಿಧಾನ ಮತ್ತು ಸಮಯವನ್ನು ಗಮನದಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಬೇಕು.
ವ್ಯಾಯಾಮದ ಬಳಿಕ ಎಷ್ಟು ಬಡಿತ ಕಡಿಮೆಯಾಗಬೇಕು?
ವ್ಯಾಯಾಮದ ನಂತರ ಹೃದಯ ಬಡಿತವು ಎಷ್ಟು ಕಡಿಮೆಯಾಗಬೇಕು ಎಂಬುದು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಒಂದೇ ರೀತಿಯಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ. ವಯಸ್ಸು, ದೈಹಿಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ, ವ್ಯಾಯಾಮದ ತೀವ್ರತೆ, ವಿಶ್ರಾಂತಿ ವಿಧಾನ ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಔಷಧಿಗಳ ಬಳಕೆಯಂತಹ ಅಂಶಗಳು ಇದರ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುತ್ತವೆ.
ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ, ವ್ಯಾಯಾಮ ಮುಗಿಸಿದ ಮೊದಲ ಒಂದು ನಿಮಿಷದಲ್ಲಿ ಹೃದಯ ಬಡಿತವು 12ರಿಂದ 18 ಬಡಿತಗಳಷ್ಟು ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಕಡಿಮೆಯಾಗಬಹುದು. ಕೆಲವು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ 20ರಿಂದ 30 ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಇಳಿಕೆಯಾಗಬಹುದು. ಆದರೆ ಈ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳನ್ನು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಅನ್ವಯಿಸುವ ನಿಖರ ಮಾನದಂಡಗಳೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಬಾರದು. ವ್ಯಾಯಾಮದ ವಿಧಾನ ಮತ್ತು ಚೇತರಿಕೆಯನ್ನು ಅಳೆಯುವ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಫಲಿತಾಂಶಗಳು ಬದಲಾಗಬಹುದು.
ಹೃದಯ ಬಡಿತ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಕಡಿಮೆಯಾದರೆ ಏನರ್ಥ?
ವ್ಯಾಯಾಮದ ನಂತರ ಹೃದಯ ಬಡಿತವು ನಿರೀಕ್ಷೆಗಿಂತ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗುವುದು ಕೆಲವು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಹೃದಯರಕ್ತನಾಳದ ಆರೋಗ್ಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅಪಾಯದ ಸೂಚಕವಾಗಿರಬಹುದು. ಕೆಲವು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ನಿಧಾನಗತಿಯ ಹೃದಯ ಬಡಿತದ ಚೇತರಿಕೆ ಮತ್ತು ಹೃದಯ ಸಂಬಂಧಿ ಕಾಯಿಲೆಗಳ ಅಪಾಯದ ನಡುವೆ ಸಂಬಂಧವಿರುವುದನ್ನು ಸೂಚಿಸಿವೆ.
ಆದರೆ, ಒಂದೇ ಬಾರಿ ಹೃದಯ ಬಡಿತವನ್ನು ಅಳೆದು ಅದರ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಹೃದಯ ಕಾಯಿಲೆ ಇದೆ ಎಂದು ನಿರ್ಧರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ವ್ಯಾಯಾಮದ ತೀವ್ರತೆ, ದೈಹಿಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ, ವಯಸ್ಸು ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯದ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ ವೈದ್ಯರು ಈ ಅಳತೆಯನ್ನು ಅರ್ಥೈಸಬೇಕು. ಹೃದಯ ಬಡಿತದ ಚೇತರಿಕೆಯು ಆರೋಗ್ಯದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಚಿತ್ರಣ ನೀಡುವ ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ಮರೆಯಬಾರದು.
ಹೃದಯ ಬಡಿತದ ಚೇತರಿಕೆಯನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುವುದು ಹೇಗೆ?
ಹೃದಯದ ಆರೋಗ್ಯವನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ಸೂಕ್ತ ತೀವ್ರತೆಯ ವ್ಯಾಯಾಮ ಮಾಡುವುದು ಮುಖ್ಯ. ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆ ತೀವ್ರತೆಯ ವ್ಯಾಯಾಮದಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿ, ದೇಹದ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಕ್ರಮೇಣ ಹೆಚ್ಚಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ವ್ಯಾಯಾಮದ ಮೊದಲು ದೇಹವನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸುವುದು ಮತ್ತು ವ್ಯಾಯಾಮದ ಬಳಿಕ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಚಟುವಟಿಕೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿ ವಿಶ್ರಾಂತಿಗೆ ಮರಳುವುದು ಸಹಕಾರಿ.
ಇದರ ಜೊತೆಗೆ, ಸಾಕಷ್ಟು ನಿದ್ರೆ ಮಾಡುವುದು, ದಿನವಿಡೀ ಸೂಕ್ತ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ನೀರು ಕುಡಿಯುವುದು ಮತ್ತು ಸಮತೋಲಿತ ಆಹಾರ ಸೇವಿಸುವುದು ಅಗತ್ಯ. ರಕ್ತದೊತ್ತಡ, ಕೊಲೆಸ್ಟ್ರಾಲ್ ಹಾಗೂ ರಕ್ತದಲ್ಲಿನ ಸಕ್ಕರೆಯ ಮಟ್ಟವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಈಗಾಗಲೇ ಹೃದಯ ಸಂಬಂಧಿ ಕಾಯಿಲೆ ಹೊಂದಿರುವವರು ಕಠಿಣ ವ್ಯಾಯಾಮ ಆರಂಭಿಸುವ ಮೊದಲು ವೈದ್ಯರ ಸಲಹೆ ಪಡೆಯುವುದು ಸೂಕ್ತ.
ಯಾವಾಗ ವೈದ್ಯರನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸಬೇಕು?
ವ್ಯಾಯಾಮ ಮಾಡುವಾಗ ಅಥವಾ ವ್ಯಾಯಾಮ ಮುಗಿಸಿದ ಬಳಿಕ ಎದೆನೋವು, ಮೂರ್ಛೆ, ತೀವ್ರ ಉಸಿರಾಟದ ತೊಂದರೆ ಅಥವಾ ತಲೆತಿರುಗುವಿಕೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರೆ ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಬಾರದು. ಇಂತಹ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಕಂಡುಬಂದಾಗ ತಕ್ಷಣ ವೈದ್ಯಕೀಯ ನೆರವು ಪಡೆಯಬೇಕು. ತೀವ್ರವಾದ ಎದೆನೋವು ಅಥವಾ ಉಸಿರಾಟದ ತೊಂದರೆ ಇದ್ದರೆ ತುರ್ತು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸೇವೆಯನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುವುದು ಅಗತ್ಯ.
ವ್ಯಾಯಾಮದ ನಂತರ ಹೃದಯ ಬಡಿತವು ಪದೇಪದೇ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತಿದ್ದರೆ ಅಥವಾ ಹೃದಯ ಬಡಿತದ ಬಗ್ಗೆ ಅನುಮಾನಗಳಿದ್ದರೆ ವೈದ್ಯರನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸಿ ಸೂಕ್ತ ಪರೀಕ್ಷೆ ಮಾಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು.
ಹೃದಯದ ಆರೋಗ್ಯಕ್ಕೆ ನಿರಂತರ ಕಾಳಜಿ ಅಗತ್ಯ
ವ್ಯಾಯಾಮದ ಬಳಿಕ ಹೃದಯ ಬಡಿತವು ಎಷ್ಟು ವೇಗವಾಗಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಮರಳುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಗಮನಿಸುವುದು ದೈಹಿಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಈ ಒಂದು ಅಳತೆಯನ್ನೇ ಆಧರಿಸಿ ಹೃದಯದ ಆರೋಗ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಅಂತಿಮ ನಿರ್ಧಾರಕ್ಕೆ ಬರಬಾರದು. ನಿಯಮಿತ ವ್ಯಾಯಾಮ, ಸಮತೋಲಿತ ಆಹಾರ, ಉತ್ತಮ ನಿದ್ರೆ ಮತ್ತು ಅಗತ್ಯವಿದ್ದಾಗ ವೈದ್ಯಕೀಯ ತಪಾಸಣೆ ಮಾಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಮೂಲಕ ಹೃದಯದ ಆರೋಗ್ಯವನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು.
